PERVANE MÜHENDISLIĞI
Rake (Eğim) Açısı: Pervane Kanatları Neden Geriye Yatık Yapılır?
Kanatların dikeye göre geriye yatırılması, çapı küçültmeden kanat ucuna ek boşluk kazandırır. 8° rakein sağladığı boşluk, örnek hesap ve dümene olan mesafede dikkat edilecekler.
- YAYIN
- OKUMA
- 3 dakika
- YAZAR
- Eriş Pervane Mühendislik
Pervane boşlukları yazımızda gövdeye ne kadar mesafe bırakılması gerektiğini konuştuk. Peki kıç açıklığı dar, su çekimi sınırlı ve çapı küçültmek istemiyorsanız ne yaparsınız? Burada pervane tasarımcısının elindeki en sade araçlardan biri devreye girer: rake, yani kanadın geriye eğimi.
Rake nedir?

Pervaneye yandan baktığınızı düşünün. Kanat göbekten dimdik yukarı çıkıyorsa rake sıfırdır. Kanat, uca doğru teknenin kıçına doğru yatırılmışsa, kanat ekseni ile dikey arasındaki açıya rake açısı denir. Kanat geriye yatırıldığında ucu hem kıça doğru kayar hem de çoğu teknede gövdenin daha yüksek olduğu bölgenin altına girer.

Rake ne kazandırır?
Rakein asıl amacı pervanenin boşluğunu artırmaktır. Boşluk arttıkça kanadın gövdeye verdiği basınç darbeleri azalır. Bunun zincirleme sonuçları şunlardır:
- Gövdede daha az titreşim ve teknede daha az gürültü,
- Gövdeye yakın bölgede daha az yıkıcı (erozyon yapan) kavitasyon,
- Kanada daha düzgün su gelmesi,
- Aynı motor gücüyle biraz daha yüksek hız ve pervane verimi.
Gemi gövdesinde aşırı titreşimden kaçınmak için genellikle pervane çapının en az %15'i kadar boşluk bırakılır; %20–30 arası boşlukla iyi sonuç beklenebilir. Rake, bu değerlere çapı küçültmeden yaklaşmanın yoludur.
8° rake ile ne kadar kayma olur? Örnek hesap
Kalitenin önemsendiği pervanelerde 8° rake yaygın bir standarttır. Kazancı kabaca hesaplayalım:
- Pervane çapı: 800 mm, yani yarıçap 400 mm
- Göbek yarıçapı: yaklaşık 60 mm
- Kanadın göbekten uca boyu: yaklaşık 340 mm
Kanat 8° yatırıldığında uç, kıça doğru yaklaşık
340 × sin 8° ≈ 340 × 0,139 ≈ 47 mm
kayar. Kanat ucu bu sırada dikeyde yalnızca
340 × (1 − cos 8°) ≈ 3 mm
alçalır; yani çap pratikte değişmez. Kıça doğru yükselen bir gövdede, 47 mm'lik bu kayma kanat ucunun gövdenin daha yüksek bir bölümünün altına girmesini sağlar. Gövdenin eğimine bağlı olarak bu, onlarca milimetre ek dikey boşluk demektir.
Dikkat: dümen yaklaşır
Rakein bedeli, kanadın dümene yaklaşmasıdır. Yukarıdaki örnekte kanat ucu dümene 47 mm daha yakın döner. Bu yüzden rakeli bir pervane seçerken şu kontrolü mutlaka yapın:
| Kontrol | Hedef |
|---|---|
| Kanat ucu – gövde | ≥ 0,2 D, mümkünse 0,3 D |
| Pervane – dümen hücum kenarı | ≥ 0,2 D |
| Kanat ucu – omurga pabucu | ≥ 0,04 D |
Dümen boşluğu sınırdaysa rake açısı küçültülür ya da dümen ve şaft arasındaki mesafe yeniden düzenlenir. Dümeni sökmeden şaftın çekilebilmesi gibi bakım gereklilikleri de bu aşamada hesaba katılmalıdır.
Rake ve skew birlikte
Rake kanadı yandan bakıldığında geriye yatırır; skew ise önden bakıldığında kanadı dönüş yönünün tersine kavislendirir. Biri boşluğu artırır, diğeri yük geçişini zamana yayar. Bu yüzden sessizliğin önemli olduğu teknelerde ikisi birlikte kullanılır; 30° skew ile 8° rake birleşimi bu açıdan iyi bilinen bir dengedir. Skewin gürültüye etkisini skew yazımızda tablo hâlinde bulabilirsiniz.
Rake çapı değiştirmez; pervaneyi gövdeden uzaklaştırır.
Kıç açıklığınızın ölçülerini ve mevcut pervane bilgilerinizi bize gönderin; doğru çap, rake ve kanat sayısını birlikte değerlendirelim. Seri ürün seçenekleri için pervane mağazamıza bakabilirsiniz.